ساختار دیسک در لینوکس رو مثل یه درخت وارونه تصور کن. ریشه (Root) در بالا قرار داره و همه چیز زیرش قرار میگیره. این ساختار به ما اجازه میده تا چند دیسک رو به یه شکل یکپارچه ببینیم.
لینوکس از یه ساختار مجازی برای سازماندهی فایلها استفاده میکنه. این ساختار یه دایرکتوری ریشه (Root Directory) داره که با / نمایش داده میشه. همه چیز زیر این ریشه قرار میگیره، فرقی نمیکنه که چند تا دیسک داشته باشی.
توی ویندوز، هر دیسک یه حرف جداگانه داره (مثل C:, D:). ولی توی لینوکس، همه دیسکها زیر یه ریشه واحد قرار میگیرن. مثلاً یه دیسک میتونه توی /home باشه و دیسک دیگه توی /var.
فرض کن دو تا دیسک داری. میتونی یه دیسک رو به / (ریشه) اختصاص بدی و دیسک دوم رو به /home یا هر جای دیگه. این کار بهت کمک میکنه تا بهتر مدیریت کنی.
/ (ریشه) + /bin + /etc + /home/barbarba + /katie + /jessica + /richاین یعنی دایرکتوریهای دیسک دوم هم زیر ریشه قرار میگیرن و کاربر اصلاً متوجه نمیشه که دو دیسک جدا داره.
FHS (Filesystem Hierarchy Standard) یه استاندارده که میگه هر دایرکتوری چه کاربردی داره. اینطوری همه توزیعها یه ساختار مشابه دارن.
فایلهای بوت لودر (GRUB) و هسته
فایلهای تنظیمات سیستم و برنامهها
دایرکتوری کاربران (فایلهای شخصی)
نقطه اتصال برای دستگاههای قابل حمل (USB، CD)
نقطه اتصال موقت برای دیسکها
برنامههای شخص ثالث (مثل Google Chrome)
فایلهای موقت (با هر ریبوت پاک میشن)
برنامههای اصلی سیستم
دستورات قابل اجرا برای کاربران
برنامههای نصبشده محلی
دستورات مدیریتی برای روت
فایلهای متغیر (لاگها، کش، ایمیلها)
لینوکس از سیستمفایلهای مختلفی پشتیبانی میکنه. هر کدوم برای کار خاصی طراحی شدن.
ext4 (رایجترین)، ext3، ext2، btfrs (جدید و پیشرفته)ntfs، vfat (FAT32)nfs (Network File System)، zfs (پیشرفته)، udf (برای دیسکهای نوری)
برای دیدن سیستمفایل یک پارتیشن، از دستور df -T استفاده کن.
mount
با دستور mount میتونی یه پارتیشن رو به یه دایرکتوری متصل کنی. این روش تا ریبوت بعدی موندگاره.
توضیح: پارتیشن /dev/sdb1 رو به دایرکتوری /mnt/mydisk متصل میکنه.
/etc/fstab
با اضافه کردن یه خط به فایل /etc/fstab، پارتیشن در زمان بوت بهطور خودکار Mount میشه.
خط زیر رو به انتهای فایل اضافه کن:
توضیح: این خط به سیستم میگه که /dev/sdb1 رو با سیستمفایل ext4 به /mnt/mydisk در زمان بوت Mount کنه.
قبل از ویرایش /etc/fstab، با sudo mount -a خطوط جدید رو تست کن. اگه خطا داشت، قبل از ریبوت درستش کن.
df (Disk Free)فضای استفادهشده و آزاد هر پارتیشن رو نمایش میده.
توضیح: -h یعنی Human-readable (قابل فهم برای انسان).
du (Disk Usage)اندازه دایرکتوریها رو نمایش میده. برای پیدا کردن پوشههای بزرگ خیلی مفیده.
توضیح: -s خلاصه (مجموع)، -h قابل فهم برای انسان.
iostat (I/O Statistics)آمار ورودی/خروجی دیسکها رو بهصورت لحظهای نمایش میده.
توضیح: -x اطلاعات دقیق، 2 یعنی هر ۲ ثانیه بهروز کن.
برای نصب iostat در دبیان/کالی:
lsblk (List Block Devices)ساختار دیسکها و پارتیشنها رو به صورت درختی نمایش میده.
توضیح: lsblk همه دیسکها و پارتیشنها رو با اندازه و نقطه اتصال نمایش میده.
| دستور | کاربرد | مثال |
|---|---|---|
df -h |
نمایش فضای استفادهشده پارتیشنها | df -h /home |
du -sh |
نمایش اندازه دایرکتوریها | du -sh /var/* |
iostat -x |
آمار لحظهای I/O دیسک | iostat -x 5 |
lsblk |
نمایش ساختار دیسکها | lsblk -f |
df -h فضای آزاد پارتیشنها رو ببین.du -sh /home/* اندازه دایرکتوریهای کاربران رو چک کن.lsblk ساختار دیسکهای خودت رو مشاهده کن./mnt/test Mount کن و بعد با umount جدا کن.